Les couleurs d'une perle

par Arjen Roos

Het Meisje met de parel van Johannes Vermeer is al heel lang mijn meest favoriete schilderij. Dat is opvallend, want met veel van Vermeers andere werken heb ik diezelfde sterke band niet. Dit ene schilderij raakt iets wat heel dicht bij mijn eigen smaak en beeldtaal ligt.

Misschien komt dat door mijn verleden als model fotograaf. Het hoge contrast, de diepe donkere achtergrond, de duidelijke kleuren en tegelijkertijd dat prachtige zachte licht op het gezicht van een jonge vrouw: het zijn elementen waar ik zelf ook altijd naar zocht. Maar bovenal is er natuurlijk die blik. Voor mij is ze niet alleen onschuldig. Er zit ook iets ondeugends in. Haar mond staat net iets open en soms zie ik in haar een klein boefje dat misschien al een plannetje heeft voor een grap met de schilder — of met ons als kijker.

Door de jaren heen maakte ik daarom verschillende hommages aan dit schilderij. Daarbij draaide het meestal om het meisje zelf. Voor dit werk wilde ik iets totaal anders doen, want na het zien van een documentaire bij de NPO raakte ik gefascineerd door Vermeers pigmenten en kleurgebruik. Het beroemde blauw blijkt natuurlijk ultramarijn uit lapis lazuli te zijn, destijds een extreem kostbaar pigment. Ik kende het schilderij zo goed, dacht ik, maar realiseerde me dat ik eigenlijk nooit bewust had onderzocht waarom juist die kleuren zo prachtig samenwerken.

Omdat mijn manier van leren is te leren door te doen, besloot ik het schilderij uit elkaar te halen in kleur. Ik onderzocht het palet, analyseerde hoeveel van de verschillende kleuren in het beeld voorkomen en begon daarmee opnieuw te bouwen.

De voorstelling mocht verdwijnen.

Geen gezicht, geen blik, geen parel. Alleen kleur, verhouding, contrast en geometrie.

De bijna zwarte kleur werd de achtergrond. En dat terwijl het origineel groen bleek te zijn. De overige kleuren kregen binnen de geometrische compositie hun onderlinge verhoudingen uit het origineel mee. Blauw, oker, goud, zachte huidtinten en lichte accenten werden zo de bouwstenen voor een volledig nieuw abstract werk, maar één kleur kreeg bewust een bijzondere behandeling: rood.

Een klein rood accent dat krachtig afsteekt tegen de rest van een beeld is iets wat vaak terugkomt in mijn eigen werk. En kijk dan opnieuw naar Meisje met de parel: tussen al dat blauw, geel, zachte licht en duisternis zitten haar felrode lippen. Een relatief klein onderdeel, maar voor mij een essentieel accent. Ook in mijn abstracte hommage mocht het rood